على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1386
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
خفيددات ( xafidad t ) ع . ج . خفيدد . خفيدن ( xafidan ) ف ل . پ . نفس زدن و دم زدن . و خفه شدن . و عطسه زدن . و سخت نفس كشيدن و نفس نفس زدن . و طپيدن . خفيدن ( xofidan ) و ( xafidan ) ف ل . پ . سرفه كردن . خفيده ( xafide ) ص . پ . خفه شده . و عطسه كرده . و گلو گرفته و مختنق . خفيده ( xafide ) ص . پ . متاذى شدهء از سرفه . و معروف و مشهور و شهرت يافته و نامور و نامدار . خفير ( xafir ) ص . ع . بدرقه . و نگاهبان . و پناه يافته و امان داده . خفيس ( xafis ) ا . ع . شراب بسيار ممزوج . خفيف ( xafif ) ص . ع . سبك . ج : خفاف و اخفاف و اخفاء . و باصطلاح عروض بحرى از بحور كه بيت آن بشش ركن سباعى كه ثالث آنها بعينه اول باشد تمام مىشود چنانچه : فاعلاتن مستفعلن فاعلاتن . خيف ( xafif ) م . ع . خف خفا و خفة و خفيفا . مر . خف . خفيف ( xafif ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - سبك و كم وزن . و بىقدر . و بىوقار . و خوار و حقير . و خفيف شدن : سبك شدن . و خوار و حقير گشتن و بيقدر شدن . خفيف آواز ( xafif - v z ) ا و ص . پ . آواز نامشخص . و صحبت مخفى . و كسى كه سخنش غير مفهوم باشد . و بيهودهگوى . خفيفة ( xafifat ) ص . ع . مونث خفيف . خفيفى دائره ( xafifi - d ere ) ا . پ . مركز دايره . خفيق ( xafiq ) ا . ع . خفيق الريح : آواز وزيدن باد . خفيه ( xofye ) و ( xefye ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نهانى و پنهانى . و عدم آشكار و در پرده و پوشيده و مخفى . خفيه محال ( xofye - mah l ) ا . پ . زمين مخفى از حكومت . خفيه نگار ( xofye - neg r ) و خفيه نويس ( xofye - navis ) ا . پ . نويسندهء زيرك و با فراستى كه در پنهانى براى حكومت اخبار مىنويسد و چغل نيز گويند . خق ( xaqq ) ا . ع . شكاف در زمين كه كسى اندروى پنهان شدن تواند . ج : اخقاق و خقوق . و ج ج : اخاقيق . خق ( xoqq ) ا . ع . حوض و تالاب پر رخنه كه آب در آن جمع نگردد و خشك باشد . خقاقة ( xaqq qat ) ا . ع . زن كه از لاغرى از فرج وى آواز برآيد . خقان ( xaq n ) ا . ع . خاقان و پادشاه تركان . خق خق ( xoq - xoq ) ع . كلمهء امر يعنى گوشواره در گوش جاريه كن . خقخقة ( xaqxaqat ) م . ع . آواز كردن فرج . و غلاف قضيب اسب . خقنة ( xoqonat ) ع . ج . خقان . خقوق ( xaquq ) ا . ع . ماده خر فراخ دبر . و ماده خرى كه از لاغرى از فرج وى آواز برآيد و كذا المراة . خقوق ( xoquq ) ع . ج . خق . خقيق ( xaqiq ) م . ع . خق الفرج خقيقا ( از باب ضرب ) : آواز كرد آن كس . و خقت القدر : جوش زد ديگ و بانگ كرد . و خق وعاء قضيب الفرس : آواز كرد غلاف نرهء اسب . خكاو ( xak v ) ا . پ . نام ولايتى . خكشك ( xakock ) ا . پ . كوزهء سفالين منقش بنقشهاى رنگارنگ كه در آن انگبين كنند و در جهاز دختران فرستند و نيز در عيد نوروز براى يكديگر بطور هديه فرستند و كودكان با آن بازى كنند . خكيدن ( xakidan ) ف م . پ . پايمال كردن و زير پا ماليدن . خگاو ( xag v ) ا . پ . نام ولايتى كه خكاو نيز گويند . خل ( xal ) ا . پ . آيش و ورود و اتيان . خل ( xel ) و ( xol ) ا . پ . خلطى كه از بينى انسان و گوسپند و ديگر حيوانات مىآيد . خل ( xol ) ا و ص . پ . خاكستر . و مقعد . و كج و خميده . و ديوانه و مجنون و شوريده و بىشعور . خل ( xall ) ا . ع . راه نافذ در ريگ و راه نافذ ميان دو ريگ و يا در ريگ متراكم . ج : اخل و خلال . و مرد نحيف مختل الجسم . و جامهء كهنه . و رگى در گردن . و رگى در پشت . و شتر بچهء نر بسال دويم درآمده . و مرغ كم پر . و آنچه تلخ و شورمزه باشد از گياه . و لاغر كم گوشت . و فربه - از اضداد است - و شتر بچهء از مادر جدا شده . و بدى . و شكاف در جامه . و سركه . ج : خلول . و ما له خل و لا خمر : يعنى نيست مر او را نه خير و نه شر . و ما فلان بخل و لا خمر يعنى نه خير در فلان است و نه شر . خل ( xall ) ا . ع . ج . خلة ( xallat ) . خل ( xall ) م . ع . خل الشيئى خلا ( از باب نصر ) : سوراخ نافذ كرد در آن چيز . و خل الفصيل : زبان شتر بچه را شكافته چوبى در آن كرد تا شير نمكد . و خله بالرمح : نيزه زد او را . و خل الكساء : دو كنارهء گليم را بميل چوبين و يا آهنين بر بدن خود بهم دوخت تا از باد نپرد . و خل فلان : محتاج شد فلان و خاص شد - نقيض عم - يق . عم فلان فى دعائه . و خل و خل الابل : چرانيد شتران را در علف شيرين . و خل لحمه خلا و خلولا ( از باب نصر و ضرب ) : لاغر گشت و كم شد گوشت وى . خل ( xell ) ا . ع . مصادقت و مواخات .